تا حالا شده از خودت بپرسی چرا برخی افراد راحتتر به اهدافشون میرسند و برخی دیگر فقط دستوپا میزنند و در تردمیلی بیپایان حرکت میکنند؟ چرا عدهای در زندگی عملکرد بهتری نسبت به دیگران دارند و تصمیمات هوشمندانهتری در زندگی میگیرند؟ چرا برخی افراد روابط باکیفیتتری دارند و برخی دیگر مدام در روابطشان شکست میخورند؟ شاید هیچوقت به ذهنت نرسیده باشد که مغز و موفقیت هم پای یکدیگر هستند.
این سوالها همیشه دغدغهی ذهنیام بوده و برای پیدا کردن جوابشان، تمام کوچه پس کوچههای موفقیت را گشتم و به تازگی متوجه شدم جواب همهی این سوالها به یک کلمهی ۳ حرفی برمیگردد. همهاش زیر سر مغزِ! اصلا نشونهاش همین که بالانشینه ولی ندید گرفته بودمش. آنقدر حضورش بیسر و صدا و همیشگی بود که فکر میکردم بی خاصیت است! درحالیکه همین نیم وجبی مرکز فرماندهی کل بدن هست و همه مطیع امرش هستند. شاید بهترین توصیف برای این واژهی سه حرفی “فلفل نبین چه ریزه، بشکن ببین چه تیزه” باشد.
شناخت مغز و حیطهی اختیاراتش زمینهساز ایجاد تحولی نو در زندگی است. برای کشف رابطهی مغز و موفقیت در ابتدا لازم است در مورد نحوهی عملکرد مغز و شرح وظایفش بدانیم. قضاوت با شما!
مغز انسان و عملکرد آن
مغز انسان یکی از شگفتانگیزترین و پیچیدهترین اعضای بدن است که بافت اسفنجی تودهای دارد. جالب اینکه این عضو حیاتی، فقط ۲ درصد وزن بدن را تشکیل میدهد و ۲۰ درصد از سوخت جذب شدهی بدن را مصرف میکند. اندازهی مغز انسان در طی دوران تکامل، ۲ برابر شده است. این بافت اسفنجی ترکیبی از آب و چربی است. حدود ۷۰ درصد مغز از آب تشکیل شده است و از بخش باقیمانده، حدود ۶۰ درصد شامل چربی است.
مغز مرکز کنترل و فرماندهی دستگاه عصبی مرکزی است که تمامی جنبههای زندگی انسان را تحت کنترل دارد. از وظایف مغز میتوان به کنترل حرکات، تنظیم عملکردهای بدن شامل تنفس و ضربان قلب، پردازش اطلاعات حسی و فعالیتهای شناختی مانند تفکر، حافظه، تصمیمگیری، یادگیری و احساسات اشاره داشت.
ساختار و اجزای مغز انسان
مغز از ۳ قسمت اصلی مخ، مخچه و ساقه تشکیل شده است. اجزای مغز و وظایف هر قسمت عبارتند از:
۱.مخ
بزرگترین قسمت مغز است که دو نیمکره راست و چپ دارد. هر نیمکره به چهار لوب تقسیم میشود و شامل لوب پیشانی، لوب آهیانهای، لوب پسسری و لوب گیجگاهی است. این قسمت از مغز، مسئول تفکر، تصمیمگیری و حواس است.
۲.مخچه
مخچه زیر مغز بزرگ و پشت ساقه مغز قرار دارد. مسئول حفظ تعادل بدن و هماهنگی حرکت است.
۳.ساقه مغز
ارتباط مغز با نخاع از طریق ساقه مغز (طناب نخاعی) است و وظیفه تنظیم عملکردهای حیاتی مانند ضربان قلب، تنفس و فشار خون را برعهده دارد.
۴.سیستم لیمبیک
سیستم لیمبیک در کنترل احساسات، انگیزش و حافظه نقش دارد و مهمترین اجزای آن شامل تالاموس، هیپوکامپ (حافظه)، آمیگدال (بادامک مغز) است.
۵.سلولهای مغز
سلولهای مغزی، اجزای میکروسکوپی مغز هستند و شامل نورونها و سلولهای گلیال میباشند. نورونها سلولهای عصبی هستند که پیامهای الکتریکی و شیمیایی را منتقل میکنند. سلولهای گلیال، محافظ و پشتیبان نورونها هستند. مغز ما دارای حدود ۸۶ میلیارد نورون و تریلیونها سلول پشتیبان (گلیا) است.
خوب حالا که با ساختار و نحوهی عملکرد مغز آشنا شدیم بریم ببینیم مغز کجای زندگی ما هست؟ سر پیازه؟ ته پیازه؟مغز خود پیازه! کل ماجراست. باورش سخته؟ بیا بهت بگم جریان چی هست و چه رابطهای بین مغز و موفقیت وجود دارد؟
رابطه مغز و موفقیت
مغز ما مرکز پردازش اطلاعات است و نقش کلیدی در شکلدهی افکار، باورها، احساسات، رفتار و تصمیمات ما دارد که به طور مستقیم، موفقیت و رسیدن به اهداف را تحت تاثیر قرار میدهد. بنابراین نمیتوان موفقیت را فقط وابسته به عوامل بیرونی در نظر گرفت. نحوهی عملکرد و برنامهریزی مغز، مدیریت احساسات، نحوهی فکر کردن و تصمیمگیری نیز در موفقیت فرد تعیین کننده هستند.
تمامی فعالیتهای ذهنی و جسمی ما تحت کنترل مغز صورت میگیرد. افکار، احساسات، تصمیمگیریها، روابطمان و حتی تیپ شخصیتی که هر یک داریم ریشه در عملکرد این عضو حیاتی و شگفتانگیز دارد. به دلیل تفاوت در عملکرد مغز است که افراد در موقعیتهای یکسان، عکسالعملهای متفاوتی از خود نشان میدهند. برای درک رابطه مغز و موفقیت نیاز به فهم نقش مغز در این فرآیندهاست که سرآغازی بر درک بهتر رفتار انسانی و ارتقای کیفیت زندگی خواهد بود.
نقش مغز در افکار و موفقیت
قشر پیشانی مغز اتاق فرمان تصمیمگیری است و بخشی است که باعث میشود به جای واکنشهای لحظهای، با فکر، برنامه و کنترل هیجانات پیش برویم. این بخش در تصمیمگیری آگاهانه، کنترل هیجانات و تکانه، برنامهریزی و هدفگذاری، انعطافپذیری ذهنی، تمرکز و توجه پایدار ایفای نقش دارد که اینها سوخت موتور موفقیت هستند.
مغز، احساسات و موفقیت
مدیریت احساسات ما توسط سیستم لیمبیک مغز صورت میگیرد. آمیگدال نقش کلیدی در پردازش احساساتی مانند شادی، ترس و خشم دارد. این سیستم برای بقا طراحی شده است و به سرعت واکنش نشان میدهد. اگر این سیستم بیش فعال باشد، فرد دچار دسترس مزمن و واکنشهای احساسی میشود و تصمیمهای عجولانه میگیرد. در حالیکه اگر سیستم عملکرد متعادلی داشته باشد، فرد توانایی کنترل احساساتش را دارد و واکنشهای سنجیدهتری خواهد داشت.
فعالیت سیستم لیمبیک به طور مستقیم بر کنترل استرس و هیجان، هوش هیجانی، انگیزه و پاداش و انعطافپذیری در برابر شکست که از فاکتورهای دستیابی به اهداف و رسیدن به موفقیت هستند، تاثیرگذار است. بنابراین، نحوه عملکرد مغز در این بخش یکی دیگر از عوامل موثر بر موفقیت افراد است.
نقش مغز در تصمیمگیری و موفقیت
نقش مغز در تصمیمگیری و موفقیت را میتوان به فرماندهی یک ارتش تشبیه کرد. احساسات در تصمیمگیری نقش بسیار مهمی دارند. مدیریت احساسات کمک میکند تصمیمهای باکیفیتتری بگیریم. ضمن اینکه عملکرد بهتر قشر مغز موجب تصمیمگیریهای منطقی و توانایی دیدن چشمانداز میشود که در موفقیت بسیار تاثیرگذارند.
مغز و تیپهای شخصیتی
رسیدیم به قسمت جذاب ماجرا. همیشه به چرایی تفاوت شخصیت افراد فکر میکردم و الان پاسخش را میدانم. تفاوت در ساختار و عملکرد مغز بر نحوه تفکر، احساس و رفتار افراد تاثیر میگذارد و همین موجب بروز تیپهای مختلف شخصیتی شده است. در واقع تفاوت ساختاری و عملکردی مغز بر نحوهی پردازش اطلاعات، پاسخ به محرکها، سبک رفتار و تعاملات اجتماعی تاثیر میگذارد.
ضمن اینکه تحقیقات تصویربرداری مغزی نشان داده است که تفاوت در حجم مادهی خاکستری مغز نیز بر تیپهای شخصیتی تاثیرگذار است. به عنوان مثال، حجم مادهی خاکستری در لوب پیشانی با میزان مسئولیتپذیری مرتبط است. به همین دلیل افرادی که حجم ماده خاکستری بالاتری در این ناحیه دارند، رفتارهای مسئولانهتری از خود بروز میدهند (+).
پژوهشها نشان داده است که در افراد برونگرا، فعالیت در قسمتهای مغز مرتبط با پاداش بیشتر است و این افراد به محرکهای بیرونی بیشتر پاسخ میدهند. به همین دلیل تمایل به جستجوی موقعیتهای اجتماعی و هیجان دارند. این در حالی است که در افراد درونگرا، فعالیت مغز بیشتر در قشر پیشانی است که مرتبط با پردازش عمیق، تفکر درونی و تنظیم احساسات است (+). بنابراین، مغز علاوه بر اینکه زیربنای فیزیولوژیکی شخصیت است، در شکلدهی و تغییر آن نیز نقش بسزایی دارد.
شاید تا این قسمت از مقاله، به حال خودت و مغزت غصه خوردی ولی خبر خوب اینکه، برخلاف آنچه سالها تصور میشد مغز انسان یک ساختار ثابت و تغییرناپذیر نیست و قرار نیست ما همهی عمرمان انتخابها و تصمیمها و شیوهی زندگی یکسانی داشته باشیم. مغز خاصیتی به نام انعطافپذیری عصبی دارد که همین ویژگی کمک میکند در طول زندگی خود را بازسازی کند.
انعطاف پذیری عصبی
انعطافپذیری عصبی یا نورو پلاستیسیته (Neuroplasticity) یکی از ویژگیهای مغز است که توانایی مغز در تغییر و سازگاری در طول زندگی فرد را امکانپذیر میکند. سلولهای عصبی مغز با استفاده از این ویژگی میتوانند ساختار، عملکرد و ارتباطشان را تغییر دهند.
انعطافپذیری عصبی به مغز و سلولهای عصبی این امکان را میدهد که خودشان را بر اساس یادگیری، تجربهها، تغییرات محیطی و آسیبها تنظیم یا بازسازی کنند. چی بهتر از این؟ به عنوان مثال بهبود مغز پس از سکته یا آسیب، یادگیری مهارت جدید، تغییر رفتار و افکار به کمک همین ویژگی صورت میگیرد. پس بهانه بیبهانه! شاهکلید دست خودت هست ازین ببعد. مهم اینه انتخاب تو چی هست؟
راز مغز افراد موفق در چیست؟
تفاوت در عملکرد و موفقیت افراد زمینهساز این پرسش است که چه تفاوتی در افراد موجب بروز چنین نتایجی میشود؟ قطعا یکی از دلایل ایجاد تفاوت در انتخابها و نتایج، تفاوت در عملکرد مغز افراد است که افکار، احساسات و تصمیمگیریهایشان را تحت تاثیر قرار میدهد.
مطالعات نشان داده افراد موفق قشر پیشانی قویتری دارند به همین دلیل میتوانند هیجانات لحظهای را کنترل کنند و تصمیمات بلندمدت بهتری بگیرند، در نتیجه میتوانند عملکرد بهتری نسبت به دیگران داشته باشند (+). تحقیقات دیگری نشان داده است بیش فعالی آمیگدال که در اثر عوامل مختلفی مثل استرس مزمن، تروما و اختلالات روانی ایجاد میشود، باعث کاهش عملکرد حافظه و تمرکز میشود (+). علاوه بر این، افراد موفق توانایی خاموش کردن یا کاهش فعالیت بیش از حد آمیگدال را دارند، به همین دلیل در شرایط تحت فشار دارند میتوانند تصمیمهای منطقی و سنجیده بگیرند (+).
دنیل گلمن در کتاب هوش هیجانی، اثبات کرده است که توانایی کنترل احساسات خود و دیگران عامل کلیدی موفقیت در کار و روابط است. سیستم لیمبیک نقش موثری در هوش هیجانی فرد دارد و به او امکان همدلی و اعتماد میدهد. بنابراین فرد میتواند شبکه ارتباطی قوی بسازد که نقش زیادی در موفقیت و رسیدن به اهداف دارد.
مغز موفقها و سیستم لیمبیک
سیستم لیمبیک مغز با دوپامین که در انگیزه و پیگیری اهداف نقش دارد مرتبط است. افراد موفق این توانایی را دارند که به روشی سالم محرک دوپامین باشند و این انگیزه را در طول مسیر تا رسیدن به اهداف حفظ کنند. سیستم لیمبیک اولین قسمتی است که موقع شکست واکنش نشان میدهد. افراد موفق در برابر شکست انعطافپذیری بیشتری دارند و میتوانند این سیستم را مجدد تنظیم و دوباره تلاش کنند تا به خواستههایشان برسند (+).
مغز موفقها توانایی هماهنگ کردن قشر پیشانی و سیستم لیمبیک را دارند. به همین دلیل افراد موفق بهترین تصمیمات عملی و انگیزهبخش را میگیرند. علاوه بر این، موفقها از خاصیت انعطافپذیری مغز استفاده میکنند و با یادگیری و تمرین عملکرد مغز خود را بهبود میدهند (+).
چرا مغز؟
این عضو که حدود 1/5 کیلوگرم وزن دارد، با همین وزنش کل وجود آدمی را تحت سلطه دارد. مغز نه تنها در شکل گیری شخصیتمان تاثیر دارد بلکه در چگونگی بودن، رفتارها، گفتار، تصمیمگیریها و انتخابهای زندگیمان نقش مستقیم دارد. مغز حتی در میزان همدلی ما با دیگران و چگونگی ارتباطمان حضوری پر رنگ دارد. با توجه به نقش همه جانبهاش در زندگی فردی و اجتماعی، اطلاع از چگونگی عملکرد مغز و راههای بهرهمندی از آن اهمیت زیادی دارد.
شاید زمان آن رسیده است که معیارهای کهنه را کنار بگذاریم و به جای جاده خاکی رفتن برویم سر اصل ماجرا و در پی زندگی و روابط باکیفیتتری باشیم. چراکه همهی ما لایق بهترینها هستیم. این تازه اول ماجراست، اگر علاقهمند به کشف شگفتیهای مغز و دنبال راهی برای تحول هستی، با مقاله شاخص های عملکرد مغز همراه من باش.
آخرین نظرات: