اگر شما هم شیفته سفر در زمان هستید⌛ و از هم‌صحبتی با افراد صاحب‌نظر لذت می‌برید، در این مقاله یکی از ابزارهای آن را به شما معرفی می‌کنم. ابزاری که به شما کمک می‌کند در همان مکانی که اکنون قرار دارید، بتوانید به زمان‌های دور و دراز گذشته بروید و حتی به آینده نیز سرکی بکشید. حتماً شما هم حدستان بر فنّاوری واقعیت افزوده و واقعیت مجازی (متاورس) هست. باید بگویم که اشتباه حدس زدید! ابزاری که قصد معرفی آن را دارم، کتاب و کتابخوانی هست که تمام این امکانات را در اختیار شما قرار می‌دهد.

کتاب و کتابخوانی چه فایده‌هایی دارد؟

دیروز ظهر درحالی‌که پشت میز کارم بودم، لحظه‌ای چشمم به کتاب روی میزم افتاد. قند در دلم آب شد. ناخواسته دستم به سمت کتاب رفت و چندخطی از آن را خواندم. کتاب را بستم و روی میز گذاشتم و کارم را ادامه دادم. لحظه‌ای بعد لبخندی روی لبم نشست و با خودم گفتم: کتاب هم اعتیادآور هست! کارم را متوقف کردم و به این جمله که کتاب اعتیادآور هست، فکر کردم. با خودم فکر کردم که چرا چنین خاصیتی دارد و چه چیزی باعث می‌شود که کتاب من را این‌چنین به خود جذب کند؟ یکی از جواب‌هایم، سفر در زمان و مکان بود.

کتاب این امکان را می‌دهد که بتوانم در فضای اتاق خودم، نویسنده‌های دیگر از سراسر جهان را ملاقات کنم و گپ و گفتی با آن‌ها داشته باشم. علاوه بر این بدون نیاز به سفر کردن؛ حتی بدون نیاز به دیدار حضوری افراد بتوانم با نگرش و داستان پس ذهنشان آشنا شوم. گویی کتاب و کتابخوانی ابزاری جادویی هست که به‌محض همراه شدن با آن، سفر و ماجراجویی‌ام آغاز می‌شود. این‌ها بخش جذاب ماجرا برای من بود. اما مطالعه فواید زیاد دیگری نیز دارد ازجمله:

1. یادگیری و افزایش اطلاعات

خوشبختانه در دنیای امروز یادگیری فقط احتیاج به اراده و قصد کردن دارد! به معنی واقعی کلمه این روزها در زمینه‌ی یادگیری، خواستن توانستن است. کافی است شما تصمیم بگیرید در زمینه‌ای آموزش ببینید. به لطف انتشار کتاب در زمینه های مختلف آموزشی و همچنین آموزش‌های رایگان و در دسترس در سطح وب، به‌راحتی می‌توان کسب اطلاعات و یادگیری را به‌طور جدی دنبال کرد. کتابخوانی می‌تواند نقش مؤثری در یادگیری و آموزش افراد داشته باشد. اگر کتاب خواندن به‌طور هدفمند و با برنامه باشد، به میزان زیادی می‌تواند موجب افزایش سطح دانش و مهارت افراد شود.

2. کتابخوانی و بهبود عملکرد مغز

” مگه من چی کمتر از جسم دارم که نباید ورزش کنم؟!” این سؤالی هست که هر روز مغز از ما می‌پرسه!

مطالعه و کتابخوانی ورزش ذهن و مغز است. همان‌طور که ورزش موجب تقویت ماهیچه‌های بدن می‌شود؛ کتاب خوانی نیز به تقویت ماهیچه‌های مغز کمک می‌کند. ازاین‌رو، موجب تقویت مغز می‌شود و عملکرد آن را بهبود می‌بخشد. بخشی از توانمندی‌های مغز مربوط به حافظه و تمرکز می‌شود. بنابراین با تقویت مغز، حافظه نیز تقویت می‌شود و توانایی به خاطر سپاردن جزئیات افزایش می‌یابد. به همین دلیل هست که مطالعه می‌تواند از آلزایمر پیشگیری کند. ضمن اینکه کتاب و کتاب خوانی موجب افزایش تمرکز و دقت نیز می‌شود.

3. کاهش استرس

همیشه عادت دارم کتابی را کنار دستم روی میز کارم قرار بدهم. در طول روز و در حین کار، هر زمان خسته می‌شوم یا دچار استرس می‌شوم، چندخطی از کتاب را می‌خوانم و دوباره به کارم ادامه می‌دهم. از وقتی متوجه حس آرامش بعد از خواندن کتاب شدم، به عادت روزمره‌ام تبدیل شد. تا الان فکر می‌کردم علت این حس خوب و آرامش، علاقه‌ای هست که به کتاب دارم، اما وقتی داشتم برای نوشتن این مقاله منابع مختلف را جستجو می‌کردم؛ به مطلبی برخوردم که نوشته بود تحقیقات علمی نشان داده است که مطالعه کتاب باعث کاهش استرس در افراد می‌شود.

زمانی که ما با کتاب همراه می‌شویم، شروع به قدم زدن در همان کوچه و پس‌کوچه‌هایی می‌کنیم که شخصیت داستان در حال قدم زدن هست. ما با کتاب خواندن، به دنبال فکر و اندیشه نویسنده کتاب می‌رویم. این همراهی ما را از محیط اطرافمان جدا می‌کند و با خود می‌برد. قالیچه سلیمان هم شاید چنین قدرت جادویی نداشته باشد که کتاب‌ها دارند! دور شدن از محیطی که باعث ایجاد تنش و درگیری در ما شده است، موجب تمدد اعصاب می‌شود، فشارخون و ضربان قلب را کاهش می‌دهد و از این طریق سطح استرس کاهش یابد.

4. کتابخوانی و افزایش دامنه لغات

همه ما مشتاق هستیم که فن بیان خوبی داشته باشیم و از عزت‌نفس مطلوبی برخوردار باشیم. چراکه همه این‌ها موجب موفقیت شغلی و رابطه‌ای ما می‌شود. برای دستیابی به این موارد روش‌های مختلفی وجود دارد. یکی از راه‌های ممکن و در دسترس، کتابخوانی هست. مطالعه کتاب، کمک می‌کند تا با واژگان جدید آشنا شویم و این امکان را برای ما فراهم می‌آورد تا به برخی از واژگانی که در دایره لغات استفاده روزمره ما نیستند نیز دسترسی پیدا کنیم. فردی که مطالعه می‌کند این امکان برایش فراهم است تا لغت‌نامه مورداستفاده روزانه‌اش را بتواند متحول کند.

5. بهبود مهارت ارتباطی

همه ما این تجربه را داریم که گاهی در کنار افراد که قرار می‌گیریم هرچقدر تلاش می‌کنیم یک جمله با آن‌ها صحبت کنیم چیزی به ذهنمان نمی‌رسد. چراغ‌قوه به دست، در ذهنمان به دنبال یک موضوع برای سر صحبت بار کردن می‌گردیم و  هیچی پیدا نمی‌‍‌شود و در افق محو می‌شویم!

از کلمات که ناامید می‌شویم دست به دامن وضع آب‌وهوا و هواشناسی می‌شویم تا بلکه چیزی برای شروع گفتگو پیدا کنیم. اما بازهم نمی‌شود! چرا؟ چون اصلاً نمی‌دانیم چگونه و از چه شروع کنیم؟ افراد زمانی که بهتر بتوانند صحبت کنند، طبیعتاً بهتر هم می‌تواند با دیگران ارتباط برقرار کنند. کتاب خوانی با افزایش سطح دانش و مهارت موجب افزایش عزت‌نفس ما می‌شود. عزت‌نفس، یکی از مواردی است که در برقراری ارتباط با دیگران نقش مهمی ‌دارد. وقتی ما در زمینه‌ی خاصی از دانش و اطلاعات مطلوبی برخوردار باشیم، راحت‌تر می‌توانیم سر صحبت را با افراد بازکنیم. درنتیجه، با کتاب خواندن می‌توانیم مهارت ارتباطی‌مان را نیز تقویت کنیم.

6. کتابخوانی و تقویت تفکر نقادانه

نقد کردن از توانایی‌های منحصربه‌فرد همه‌ی ما هست😉، به راحتی می‌توانیم هر چیزی را نقد و در موردش اظهارنظر کنیم! اما تفکر نقادانه موضوعی تخصصی‌تر از نقد کردن‌های بر سر عادت روزمره ما هست. تفکر نقادانه (Critical Thinking) کمک می‌کند تا بتوانیم به‌دوراز جبهه‌گیری و سوگیری به تجزیه‌وتحلیل و آنالیز بپردازیم. تفکر نقادانه شیوه درست فکر کردن را به ما می‌آموزد و یادگیری آن نقش زیادی در موفقیت و توسعه فردی دارد.

فردی که اهل مطالعه هست به‌خوبی می‌تواند مسائل را از جنبه‌های مختلف ببیند و بررسی کند. قدرت تجزیه‌وتحلیل به‌مرور در چنین فردی تقویت می‌شود. توانایی تشخیص مسائل و تحلیل آن‌ها، به فرد دیدی وسیع‌تری می‌دهد و او را از پذیرش بی‌چون‌ و چرای دیگران رهایی می‌بخشد. قدرت تجزیه‌وتحلیل و بررسی کردن چرایی مسائل، اولین قدم در پرورش تفکر نقادانه هست. با مطالعه و آشنایی با نظرات نویسنده‌های مختلف پیرامون هر موضوعی، عضله‌های سیستم تفکری ما قوی‌تر می‌شود و راحت‌تر می‌توانیم با مسائل روبه‌رو شویم و مشکلات را به شکلات نارگیلی تبدیل کنیم!

7. خواب بهتر

بیایید صادق باشیم😎 تابه‌حال چند بار کتاب به دست گرفتید و در یک پلک بر هم زدن، در  حال سیر و سفر در دنیای دیگری بودید و خواب هفت پادشاه رو دیدید؟😴 به همین سادگی، تجربیات ما نمایانگر این یافته‌ی علمی هست. کتاب با دور کردن استرس و کاهش فشارخون و ضربان قلب، آرامش را نه‌تنها مهمان قلب ما بلکه مهمان چشم ما می‌کند. دور شدن از مشغله‌ها و استرس‌هایی که در طول روز داشته‌ایم، ذهن را آزاد می‌کند و کمک می‌کند خواب بهتری داشته باشیم. اگر دچار بدخوابی هستی، نیم‌نگاهی به مقاله شاخص‌های عملکرد مغز بزن.

8. بازیابی قدرت و انگیزه حرکت

اگر به حس و حال خودمان بیش‌تر دقت کنیم متوجه می‌شویم اغلب اوقات، بی‌انگیزه بودن ریشه در یکنواختی و تکرار دارد. یکنواختی‌هایی که هیچ‌گونه حس هیجان، ماجراجویی و کافی بودن را با خود به همراه ندارد. مطالعه کتاب‌های مختلف، از طریق همراه کردن ما با شخصیت‌های کتاب و روند جریان، یکنواختی را از ما دور می‌کند. علاوه بر این، ما را در تجربه‌های داستان سهیم می‌کند و با زندگی‌های افراد متفاوت آشنا می‌سازد. بیرون آمدن از این یکنواختی و شریک شدن در تجربه دیگری، در جریان دغدغه و مشکلات شخصیت‌ها قرار گرفتن و همچنین چگونه دست و پنجه نرم کردن آن‌ها با چالش‌های زندگی، الگوی ذهنی ما را تغییر می‌دهد و حس ناکافی بودن و تنها بودن را از میان ‌برمی‌دارد. به همین دلیل پس از مطالعه کتاب، حسی جدیدی را تجربه و شروع به بازیابی قدرتمان برای روبه‌رو شدن با چالش‌ها و مسائل پیش رو در زندگی می‌کنیم🤸‍♀️.

9. افزایش حس همدردی

همیشه تماشای فیلم و مطالعه‌ی رمان برایم چالش‌برانگیزند. تجربه کردن حس ناخوشایندی که شخصیت‌ها در فیلم یا داستان در حال تجربه‌اش هستند، برایم آزاردهنده است! به‌ شدت درگیر احساسات و چالش‌های آن‌ها می‌شوم و ذهنم را درگیر می‌کند. جالب است که کتاب‌ همانند فیلم‌، خواننده و بیننده را با خود همراه می‌کند و با انتقال حس شخصیت‌ها به افراد، به‌طور ناخودآگاه حس همدردی را در افراد تقویت می‌کند.

10. اوقات خوش آن بود که با دوست به سر شد

گاهی به کتاب و کتاب خوانی صرفاً می‌توان به چشم یک سرگرمی نگاه کرد. فارغ از تمام تأثیرات مثبتی که دارد، یک یار مهربان برای گذراندن اوقات فراغت هست. یک سرگرمی که هم برای سلامتی مفیده🧐 و هم می‌تواند تا ساعت‌ها از هیاهوی این دنیا جدایمان کند.

11. افزایش خلاقیت

شاید در نگاه اول، افراد فکر کنند خلاقیت صرفا یعنی پرداختن به کارهای هنری و درست کردن کاردستی. این تصور غلط نیست اما تمام دِین ما را به خلاقیت ادا نمی‌کند! خلاقیت مفهومی چندبعدی و چندوجهی دارد. خلاقیت به معنی خلق کردن چیزی نو هست، اما محدود به این نمی‌شود. خلاقیت داشتن به حل مساله کمک می‌کند، باعث تقویت روابط می‌شود، کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد و موجب رشد فردی نیز می‌شود. هنگام مطالعه، شخصیت‌ها و صحنه‌ها در درون ذهنمان تصویرسازی می‌شوند و از این طریق قدرت خلاقیت و تصویرسازی ذهن رشد پیدا می‌کند.

12.  سلامت روان با کتابخوانی

سلامت روان یکی از فاکتورهای تاثیرگذار در کیفیت زندگی و رشد فردی و اجتماعی هست. داشتن سلامت روان موجب می‌شود افراد ازنظر رفتاری و عاطفی، عملکرد مناسبی داشته باشند. فردی که از سلامت روان برخوردار هست، توانایی لذت بردن از زندگی و ایجاد تعادل در بخش‌های مختلف زندگی‌اش را دارد. کتابخوانی با افزایش عزت‌نفس، تقویت حافظه و تمرکز، افزایش خلاقیت، بهبود افسردگی و همچنین بهبود مهارت ارتباطی، به سلامت روان کمک زیادی می‌کند.

13. با کتابخوانی به نویسنده بهتری تبدیل شوید!

 شاید اشتیاق به خواندن است که مرا به‌سوی نوشتن هدایت کرد. خواندن و نوشتن دو یار دیرینه هستند که جدا از یکدیگر نمی‌توان آن‌ها را تصور کرد. من هر فرد علاقه‌مند به نویسندگی را که دیدم، به مطالعه علاقه زیادی داشته است. حداقل، کتابخوان قابلی بوده است. همان‌طور که در قسمت‌های قبل بیان شد، کتابخوانی به افزایش دایره لغات کمک زیادی می‌کند. علاوه بر این، مطالعه کتاب ما را با اصول درست‌نویسی و نگارشی آشنا می‌کند و از این طریق باعث بهبود مهارت نگارشی ما می‌شود. از طرفی با کتاب خواندن، حرف‌های بیش‌تری برای گفتن داریم و این می‌تواند اولین جرقه نوشتن باشد. هر نویسنده‌ای حتی نویسنده‌های مبتدی و تازه‌کار، حرفی برای گفتن دارند که تصمیم به نوشتن می‌گیرند.

14. نقش کتاب و کتاب خوانی در توسعه فردی را فراموش نکنید

توسعه فردی را می‌توان مجموعه فعالیت‌هایی دانست که به تقویت عزت‌نفس، افزایش خلاقیت، بهبود روابط فردی، تعادل در زندگی، سبک زندگی سالم، رضایت شغلی و سلامت روان کمک می‌کند. مطالعه از طریق اثرگذاری و بهبود عزت نفس، خلاقیت، کنترل استرس و تقویت روابط بین فردی موجب رشد و توسعه فردی می‌شود و کمک می‌کند کیفیت زندگی افزایش یابد.

چگونه کتاب بخوانیم؟

سالها هست که شیفته مطالعه و خرید کتاب هستم. همیشه از اینکه کتاب جدیدی به کتابخانه‌ام اضافه شود و استارت خواندنش را بزنم، لذت می برم. اما اخیراً موضوعی ذهنم را مشغول کرد. از تأثیرات مطالعه که بگذریم، از خواندن کتاب‌ها چه استفاده‌ای می‌کنم؟ خصوصاً اینکه پس از مطالعه، بخش زیادی از کتاب را به یاد نمی‌آوردم. این مشکل با استفاده از یکسری فنون مطالعه مانند نت‌برداری، نوشتن خلاصه کتاب، یادداشت‌برداری در حاشیه کتاب و مانند این‌ها قابل‌حل هست. اما مسئله بر سر این هست که اگر این اطلاعات کاربردی در زندگی‌ام نداشته باشد، ازنظر یادگیری و آموزش تأثیر چندانی در زندگی‌ام نخواهد داشت. این شد که تصمیم گرفتم به‌طور هدفمند مطالعه داشته باشم.

مطالعه هدفمند در کتابخوانی

چند روزی از تصمیمی که گرفته‌ام می‌گذرد و هر بار که دستم را به سمت کتابی در کتابخانه نشانه می‌روم، مچ خودم را می‌گیرم و می‌پرسم: هدفت از مطالعه این کتاب چی هست؟ گاهی ما برای یادگیری موضوعی خاص، به سراغ کتاب‌ها می‌رویم که خیلی هم خوب هست اما آیا یادگیری آن موضوع در حال حاضر اولویت زندگی من هست؟ یا در حال حاضر پرداختن با موضوعی دیگر در یادگیری برای من اولویت دارد؟ پس به سراغ کتاب مرتبط با همان موضوع برو و به اولویتت رسیدگی کن. مطالعه هدفمند یعنی همین. البته، گاهی پرسه زدن میان کتاب‌های مختلف کمک‌کننده هست اما اگر به عادت هر روز تبدیل شود، شاید نتوانیم به‌طور مؤثر از خوانده‌هایمان بهره ببریم.

تندخوانی و مطالعه

بعد از اینکه مطالعه هدفمند را در دستور کارم قرار دادم، نگاهی به کتاب‌های کتابخانه‌ام انداختم و تعداد زیادی کتاب را دیدم که هرکدام در صف انتظار نشسته‌اند تا من کتاب قبلی‌ام را تمام کنم و به سراغ بعدی بروم. داشتم با خودم فکر می‌کردم که چه برنامه‌ای بچینم که در کنار کارهای روزه مره بتوانم به این حجم از کتاب‌های در انتظار نشسته رسیدگی کنم که یک‌دفعه یاد مهارت تندخوانی افتادم که چندی پیش با یکی از دوستانم در موردش گپ و گفتی داشتم. گفتم خودش است! راهش همین هست. باید این مهارت را یاد بگیرم تا بتوانم سرعت مطالعه‌ام را افزایش دهم و در مطالعه مؤثر، بتوانم بهتر عمل کنم.

با خلاصه‌ی کتاب، دیگه بهونه نداشته باش!

 شاید یکی از ای‌ کاش‌هایی که داری، این بود که یکی کتاب‌ها را به‌جای تو می‌خواند! خبر خوب این که، آرزوی شما محقق شده است😎 چجوری؟ با دسترسی داشتن به خلاصه‌ی کتابی که دیگری آن را خوانده و چکیده ای از آن را نوشته است، راحت‌تر می‌توانید مطالعه کنید و نگران کمبود وقت برای خواندن کل محتوای کتاب نباشید. در انتها، با جمله‌ای از مارشال مک لوهان-نویسنده و جامعه‌شناس- شما را به کتابخوانی دعوت می‌کنم:

“کیفیت زندگی شما را دو چیز تعیین می‌کند؛ کتاب‌هایی که می‌خوانید و انسان‌هایی که ملاقات می‌کنید”